Ecen Sigorta
17 Temmuz 2018 Salı
Anasayfa > Yazarlar > Yenal ÜNAL > TÜRK DÜNYASI VE ATATÜRK-2
Yenal ÜNAL

TÜRK DÜNYASI VE ATATÜRK-2

19.07.2017 10:00 12 14 16 18 yazdır
Yazar : Yenal ÜNAL

 

Milli Mücadele'nin bütün hızıyla devam ettiği yıllarda dahi, Atatürk yalnız Anadolu Türklüğünün değil, aynı zamanda diğer Türk topluluklarının bu meyanda Türkistan Türklerinin de gelecekleri ile ilgilenmiştir. Atatürk'ün vazaif-i mahsusa ile sefaret heyetiyle birlikte Moskova'ya gönderdiği bir ilmiye heyetinde İsmail Suphi Bey'in bir müddet sonra Türkistan'a gönderildiğini görüyoruz. 1921 Temmuz sonlarında Buhara'ya varan İsmail Suphi Bey'in vazifesi, Atatürk'ün direktifleri istikametinde "Türkistan Milli Birliği"nin kuruluşu için Türkistan Türkleri arasında arabuluculuk yapmaktı. Bu hususta o zamanlar Türkistan liderlerinden biri olan Zeki Velidi Togan gelişmeleri şu şekilde aktarmıştır: "Temmuzda Ankara Büyük Millet Meclisi azası, İsmail Suphi Bey Buhara'ya gelmişti. O, resmen, güya Komünist Partisi taraftarı bir Türk mebusu olarak seyahat ediyordu. Bu cihetten Türkistan'da serbest gezmek imkânını elde etmişti. Hatta Hive'ye bile gidip geldi. Fakat kendisi Mustafa Kemal Paşa, vazifelendirilmişti. Bu zat Buhara'da iken benimle birkaç defa görüştükten sonra benim ricamı kabul ederek o zaman birbiriyle rakip durumunda olan Özbek ve Tacik zümreleriyle görüştü. Türkistan Birliği'nin yani müşterek Komite'nin kurulmasının bir çıkmaza uğramış olmasından endişe duydu, tarafların bir akşam bir yerde toplanmalarını teklif etti. 30 Temmuz akşamı Mirza Abdülkadir'in evinde toplandık. İsmail Suphi Bey önce taraflarla konuşarak Müşterek Komite riyasetine beni intihap etmelerini teklif etmiş, onun bu teklifi kabul edilmişti. Akşam toplantısında güzel bir nutuk söyledi. Aynı teklifi yaptı. İttifakla kabul ettiler. Merkez Komite'nin diğer azaları da orada intihap edildi. Bununla ben Ağustos 2 de Türkistan Milli Birliği'nin yani Müşterek Komite'nin reisi sıfatıyla faaliyete geçtim. Bu kritik günlerde yani Türkiye'den Mustafa Kemal Paşa tarafından gönderilen bu mebusun Kazak Alaş Orda mümessillerinin, bilhassa Dinşe'nin ve Afgan sefiri Abdürresul Han'ın Türkistan için bir Milli Mücadele merkezi kurulmasında kat'i ve nihai tesirleri oldu."

Atatürk, Milli Mücadele yıllarında Türk Birliği için takip ettiği siyasetten ve düşünceden daha sonraki yıllarda da vazgeçmemiştir. Cumhuriyet kurulup yerleştikten sonra, şayet Atatürk'ün takip ettiği eğitim ve öğretim programına dikkatlice bakılacak olursa, O'nun en büyük emellerinden birisinin bütün Türkler arasında tam bir Türk Birliği yaratmak olduğu görülür. Yine Türkiye dışında kalmış Türklerle ilgili olarak: "Türkiye dışında kalmış Türkler için, ilkin kültür meseleleriyle ilgilenilmelidir. Nitekim biz Türklük davasını böyle müspet ölçüde ele almış bulunuyoruz. Büyük Türk tarihinde, Türk dilinin kaynaklarına, zengin lehçelerine, eski Türk eserlerine önem veriyoruz. Baykal Gölü ötesindeki Yakut Türkleri'nin dil ve kültürlerini bile ihmal etmiyoruz" diyerek Türk dünyasındaki dil ve tarih çalışmalarına da ne kadar önem verdiğini göstermiştir. Fakat Mustafa Kemal Paşa'nın ardından beri yaklaşık 80 yıl geçmiş, kan ve barut kokuları içindeki Anadolu düşmandan temizlenmiş, Atatürk'ün bütün öngörüleri gerçekleşmiş, Sovyetler Birliği dağılmış ve yeni Türk Cumhuriyetleri ortaya çıkmıştır. Türkistan'daki Türkler'in varlığını Japon yapımı "İpek Yolu" dizisi sayesinde öğrenecek kadar Türk halkı bu gelişmelere hazırlanabilmişti. Atatürk'ün yıllar önce öngörüde bulunarak gerçekleştirmek istediği "Türk Birliği"ne Türkiye Cumhuriyeti kendi iç dinamiklerini oturtamadığı için hazırlanamamıştır. 2017 yılı itibariyle Türkiye siyasetinin bu amaca yönelik hemen hemen hiçbir faaliyeti de gözlenememektedir.

Bu hususlara meraklı okurlarımız aşağıdaki eserleri temin etmek suretiyle bu alandaki bilgilerini arttırabilirler. Bibliyografya: A. Ahad Andican, Değişim Sürecinde Türk Dünyası, Emre Yayınları, İstanbul, 1996; A. Ahad Andican, Cedidizm'den Bağımsızlığa Hariçte Türkistan Mücadelesi, Emre Yayınları, İstanbul, 2003; Tuncer Baykara, Türk İnkılap Tarihi ve Atatürk İlkeleri, 6. Baskı, Akademi Kitabevi, İzmir, 1999; Mahmut Esat Bozkurt, Türk İnkılâbı Tarihi Dersleri, Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Yayınları, 1940; Ercan Karakoç, Atatürk'ün Dış Türkler Politikası, IQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2. Basım, İstanbul, 2004; Ahmet Özgiray, Atatürk'ün Dış Politikası (1919?1938), İzmir, 1999; Mehmet Saray, Atatürk ve Türk Dünyası "Türkiye ve Türkiye Haricinde Yaşayan Türkler", Acar Yayınları, İstanbul, 1988; Mehmet Saray, Türkistan Türkleri "Rus ve Çin İdarelerinde Yaşayan Türklerin Milli Mücadele Tarihleri", Veli Yayınları, İstanbul, 1984; Mehmet Saray, Yeni Türkiye Cumhuriyetleri Tarihi, TTK Yayınları, Ankara, 1996. 


SON

Yazarın Son Yazıları
Yorum Yaz
  • UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.