Ecen Sigorta
19 Haziran 2018 Salı
Anasayfa > Yazarlar > Çetin ASMA > Bartın'da gemi yapımı
Çetin ASMA

Bartın'da gemi yapımı

30.03.2018 09:39 12 14 16 18 yazdır
Yazar : Çetin ASMA


Bugün artık yapılmayan geleneksel gemi yapımı ve gemi yapıldıktan sonra yağlı kızaklar üzerinden kaydırılarak suya indirilmesi artık mazide kaldı. Fakat bunları hala siyah-beyaz fotoğraf karelerine bakarak hatırlamak mümkün... Bugün de öyle yapacağız.

Bartın’da Yalıboyu dediğimiz ya da Yalı mevkii dediğimiz mekanda, 1970’li yıllara kadar ahşap gemi yapımı sürdürüldü. Bu tarihten sonra ise yapılmadı. Bilhassa, 1940’lı ve 50’li yıllarda birçok gemi bu Yalıboyu semtinde, bugünkü ismi ile Tersane Caddesi’nde, 100-200 hatta 300 tonluk ağaç gemiler inşa edilirdi. Gemiler çeşit çeşit idi. Sürtme Sandalı, Çektirme, Gulet ve Mavna bunlardan bazılarıydı. Yıllarca bu gemiler kestane, kayın ve meşe ağaçları kullanılarak ahşap gemi ustalarının gözetiminde Yalıboyu’nda inşa edilirdi. Çok sayıda Bartınlı da buralardaki tersanelerde çalışarak hem sanatlarını icra ederler hem de para kazanırlardı.

Bartın’da gemi yapımının tarihi aslında çok daha eski yıllara dayanmaktadır. Eski arşivlerde Osmanlı Donanması’na kadırga yapımı yapıldığına dair bilgiler mevcuttur. Fakat inşa edilen Kadırgalar, suya indirildikten sonra dibi bulduğundan, yani ırmağın suyunun az olması nedeniyle yüzemiyordu. Ta ki, yağmur yağıp su yükselene kadar...

Bu yüzden gün geliyor, İstanbul ile Bartın arasında yazışmalar yapılıyor ve gelen emir ile Bartın’daki Kadırga yapım işi Amasra ve Kurucaşile’ye kaydırılıyor. Bundan sonra Bartın’da değişik büyüklük ve yapılarda ahşap gemi yapımı sürdürülüyor ancak elbette ki eski şaşasından uzak bir şekilde.

Günümüzde ne ahşap gemi yapımı kaldı ne de bunları yapan eski sanatkarlar. Bunları ancak anılarda yad edip fotoğrafları ile canlandırabiliyoruz.



 

Fotoğraf-1: Tarih 16 Ekim 1944. Yer, Tersane Caddesi. Bartın’a mahsus Çektirme tipi bir ahşap geminin suya indirilmek üzere son hazırlıkları yapılıyor. Geminin alt kısmında bulunan omurganın altına felek adı verilen yağlı direkler yerleştirilmiş. Bunun sonrasında en az 16 olmak üzere mandalarla felekler üzerinde kaydırılarak çekilen gemi, Enet bayına getiriliyordu. Tabi bu işi yapan Gıvrışıy İbram’ın (İbrahim Pamukçu) verdiği “yahde” komutu ile gemi hareket ettirilir ve enet başına getirilir ve buradan da verilen bir komutla gergin bir şekilde duran ip kesilerek bayır aşağıya doğru yağlı kazık üzerinden suya indirilirdi.




Fotoğraf-2:  Gemi enet başından suya indirilmeden önce yapılan tören.Ortada ayakta duran Gemi mimarı  Lütfü Bilgin usta, hemen önünde elleri cebince Bartın tüccarlarından Şükrü Bankoğlu, gemi sahibi, misafirler görülmektedir. Burada kurban kesilip,kurbanın kanı gemi sahibinin alnına sürülürdü. Bir hoca tarafından dualar okunurdu. O gün adeta bir bayram havasında olan gemi indirme töreni tamamen artık eski fotoğraflarda kalmıştır.




Fotoğraf-3: Son merhale olan geminin enet başında yağlı kızak üzerinden kaydırılarak suya kavuşma anı. İnanışa göre geminin suya değdiği anı gören hamile kadınların çabuk doğum yapacağına inanılırdı. Hamile kadınlar bunu görmek için gelirlerdi.

Geminin ana gövdesi çeşitli gemi mimarları tarafından yapılırdı. Fakat donanımı ise başka ustalar tarafından inşa edilirdi. Artık her şey geçmişte kaldı. Bunları günümüzde görmek mümkün değil. Yaşanan hatıralar, fotoğraflar bir nebzede olsa bizleri geçmişe götürmektedir. İşte size Bartın çektirmesinin yapılışı, suya indirilmeden önceki meresim ve suya kavuştuğu anı fotoğraflarla sizlere anlatmaya çalıştık.  

Yazarın Son Yazıları
Yorum Yaz
  • UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.